Gereç ve Yöntem: Çalışmaya 18-77 yaşları arasında (42.3±15.6 yıl) 73'ü kadın, 38'i erkek olmak üzere toplam 111 hasta dahil edildi. Toplam 219 tiroid lobu sintigrafik görünümlerine göre; normal (n=74), hipoaktif nodüler (n=57), hiperaktif nodüler (n=29), minimal derecede diffüz hiperplazik (n=52), orta derecede diffüz hiperplazik (n=2) ve mikst (hipoaktif + hiperaktif) nodüler (n=5) olmak üzere toplam 6 grup halinde sınıflandırıldı. Bu lobların her birinin uptake ve ağırlık ölçümleri sintigrafik yöntemler kullanılarak gerçekleştirildi. Tüm grupların tiroid uptake ve ağırlık değerleri Post-hoc Tukey ve varyans analizi (ANOVA) testi ile istatistiksel olarak karşılaştırıldı. Aynı grup içerisindeki tiroid uptake ve ağırlık değerleri arasındaki korelasyonun değerlendirilmesi için Pearson yöntemi kullanıldı.

Bulgular: Tiroid uptake değerlerinin hipoaktif nodüler ve normal tiroid lobu gruplarında, hiperaktif nodüler ve minimal derecede diffüz hiperplazik tiroid lobu gruplarına göre anlamlı derecede azalmış olduğu bulundu. Tiroid ağırlık değerlerinin mikst nodüler ile hipoaktif nodüler tiroid lobu gruplarında, normal ve minimal derecede diffüz hiperplazik tiroid lobu gruplarına göre anlamlı derecede artmış olduğu tespit edildi. Yapılan korelasyon değerlendirmelerinde, minimal derecede diffüz hiperplazik tiroid lobu grubu (r=0.320, P<0.00) haricinde hiçbir grup içerisinde tiroid uptake değerleri ile tiroid ağırlık değerleri arasında anlamlı korelasyon bulunamadı.

Sonuç: Sonuç olarak, farklı tiroid hastalıklarında tiroidin uptake ve ağırlığı birbirinden bağımsız şekilde değişmektedir. Tc-99m perteknetat, düşük radyasyon düzeyi, kolay elde edilebilir ve ucuz olması gibi avantajlarından dolayı, tiroidin yapısal ve fonksiyonel değerlendirmesi amacı ile yapılan sintigrafik çalışmalarda uptake ve ağırlık hesaplanması için tercih edilebilecek en uygun radyoizotop olarak gözükmektedir.

Tiroid bezi fonksiyonlarının değerlendirilmesinde ve tiroid uptake çalışmalarında kullanılan ilk ajan iyot-131'dir (I-131) ¹. I-131 çalışmalarının, uzun yarı ömür ve parçacık saçılımından kaynaklanan tiroid bezine yönelik ciddi dezavantajları vardır. Ayrıca, I-131, gama kameralarda yetersiz imaj kalitesine sahiptir ^1-3. İyot-123 (I-123), I-131'in yerine kullanılabilen bir ajandır. Çünkü I-123'ün yarı ömrü daha kısadır, radyasyonu yoktur ve sintilasyon kameralarında görüntü kalitesi yüksektir. Bununla birlikte pahalı olması ve elde edilebilirliğinin zor olması dezavantajlarıdır ^{3, 4}.

Teknesyum 99m (Tc-99m) perteknetat, sadece tiroid sintigrafisi için değil aynı zamanda tiroid uptake çalışmalarında da yaygın olarak başarı ile kullanılmaktadır ^{5, 6}. I-131 iyonları ile perteknetat iyonları arasındaki yük ve hacim benzerliği tiroid bezindeki Tc-99m perteknetat uptake'ini açıklamaktadır. Tc-99m perteknetat'ın β radyasyonunun bulunmaması, 6 saat gibi kısa yarı ömüre sahip olması, tiroid bezinde retansiyon süresinin kısa olması gibi bir takım avantajlarından dolayı tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesinde dünyada en yaygın olarak kullanılan radyoizotoptur.

Tc-99m perteknetat'ın gama fotonunun enerjisinin 140 keV olması, bu radyoizotopun kullanımdaki gama kameralar için en uygun radyoizotop olmasını sağlamaktadır. Ucuz olması ve kolay bulunabilirliği, Tc-99m perteknetat'ın diğer iki önemli avantajıdır ⁷.

Bu çalışmada, Tc-99m perteknetat'ın kullanıldığı sintigrafik yöntemler ile tiroid bezinin uptake ve ağırlık değerlerini ölçerek farklı tiroid bezi hastalıklarında bu değerler arasında nasıl bir ilişkinin var olduğunu araştırmayı amaçladık.

Tiroid sintigrafisi ve tiroid uptake çalışması, 185 MBq (5 mCi) Tc-99m perteknetat'ın intravenöz yolla verilmesinden 20 dk sonra gerçekleştirildi. Tiroid bezini görüntülemek için düşük enerjili, genel amaçlı, paralel delikli kolimatör takılı gama kamera (GE-Starcam 4000 XR/T, St Albans, Hertfordshire, UK) kullanılarak boyun bölgesinden 5 dk süreyle anterior görüntüler alındı. Gama kameranın enerji düzeyi 140 keV olarak ayarlandı ve %20 pencere aralığı seçildi. Görüntüler 128x128 matrix boyutunda ve zoom 2 olacak şekilde kaydedildi.

Toplam 219 tiroid lobu sintigrafik olarak görüntülendi ve tiroid lobları sintigrafik görünümlerine göre; normal tiroid lobu, hipoaktif nodüler tiroid lobu, hiperaktif nodüler tiroid lobu, minimal derecede diffüz hiperplazik tiroid lobu, orta derecede diffüz hiperplazik tiroid lobu ve miks (hipoaktif + hiperaktif) nodüler tiroid lobu olmak üzere toplam 6 grup halinde sınıflandırıldı. Daha sonra tiroid bezi lobların her birinin uptake oranları ve ağırlıkları ayrı ayrı hesaplandı.

Tiroid uptake hesaplamasında daha önce Maisey ve ark. tarafından tarif edilmiş olan, tiroid bezi sintigrafik görüntüleri ile radyofarmasötik enjeksiyonundan önce ve sonra enjektör sayımlarından faydalanılarak yapılan hesaplamalardan oluşan yöntem kullanıldı ⁸. Tiroid uptake hesaplamaları için radyofarmasötik enjeksiyonundan önce ve sonra 10 sn süreli enjektör görüntüleri alındı ve bu görüntülerden enjektör sayımları elde edildi. Tiroid bezindeki mevcut sayım miktarı, bezin sınırları çevresine bir ilgi alanı (=region of interest, ROI) çizilerek hesaplandı. Background sayımının çıkartılabilmesi amacı ile tiroid bezinin hemen inferior komşuluğuna bir diğer ROI çizildi. Ayrıca, sağ ve sol lob uptake değerleri, her lob için ayrı çizilen ROI'ler vasıtası ile elde edildi.

Tiroid uptake (TU) değeri aşağıdaki formül ile hesaplandı:

TU = (T - BG) / (B - A) T : Tiroiddeki sayım
BG : Background sayımı
B : Enjeksiyon öncesi enjektör sayımı
A : Enjeksiyon sonrası enjektör sayımı

Çalışmamızda tiroid bezinin ağırlığını hesaplamak için General Elektrik firması tarafından gama kameralarda kullanılmak üzere üretilmiş olan bilgisayar yazılımı kullanıldı ve hesaplamalar aşağıdaki formül kullanılarak gerçekleştirildi:

Asağ = 0.326 x (40 / C1 x zoom faktörü)3 x Ssağ3/2
Asol = 0.326 x (40 / C2 x zoom faktörü)3 x Ssol3/2
Atop = Asağ + Asol
Asağ : Sağ lobun ağırlığı
Asol : Sol lobun ağırlığı
Atop : Tiroid bezinin toplam ağırlığı
C1 : Sağ lobdaki en yüksek sayım
C2 : Sol lobdaki en yüksek sayım

Altı gruba ait tiroid uptake ve ağırlık değerleri Post Hoc Tukey yöntemi kullanılarak ANOVA testi ile istatistiksel olarak karşılaştırıldı. Aynı grup içerisindeki tiroid uptake ve ağırlık değerleri arasındaki korelasyonun değerlendirilmesi için Pearson Korelasyon yöntemi kullanıldı.

Tüm hastalara ait tiroid bezi loblarının sintigrafik görünümlerine göre yapılan sınıflama sonuçları Tablo 1 de gösterilmektedir. 6 gruba ait tiroid uptake ve ağırlık değerleri, Tablo 2 ve 3 te detaylı olarak ortaya konmaktadır.

Click Here to Zoom

Tablo 1: Timid bezi foblarının sintigrafik görünümlerine göre dağılımı

Click Here to Zoom

Tablo 2: Tiroid lotalarının gruplara göre ortalama uptake değerleri

Click Here to Zoom

Tablo 3: Tiroid loblarının gruplara göre ortalama ağırlık değerleri

İstatistiksel değerlendirmelerin sonucunda, tiroid uptake değerlerinin hipoaktif nodüler tiroid lobu grubu ile normal tiroid lobu gruplarında, hiperaktif nodüler tiroid lobu ve minimal derecede diffüz hiperplazik tiroid lobu gruplarına göre anlamlı derecede azalmış olduğu bulundu. Tiroid ağırlık değerlerinin miks (hipoaktif + hiperaktif) nodüler tiroid lobu grubu ile hipoaktif nodüler tiroid lobu gruplarında, normal tiroid lobu ve minimal derecede diffüz hiperplazik tiroid lobu gruplarına göre anlamlı derecede artmış olduğu tespit edildi.

Yapılan korelasyon değerlendirmelerinde, normal, hipoaktif nodüler, hiperaktif nodüler, orta derecede diffüz hiperplazik ve miks (hipoaktif + hiperaktif) nodüler tiroid lobu gruplarında, grup içerisinde tiroid uptake değerleri ile tiroid ağırlık değerleri arasında anlamlı korelasyon bulunamadı. Bununla birlikte, minimal derecede diffüz hiperplazik tiroid lobu grubunda korelasyonun istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edildi (r=0.320, P<0.00).

Tiroid bezi fonksiyonlarının değerlendirilmesinde ve tiroid uptake çalışmalarında kullanılan ilk ajan olan iyot-131, uzun yıllar boyunca bu amaçlarla kullanılmıştır ¹. Bununla birlikte, I-131 çalışmalarının dokuda tutulan radyasyondan dolayı ciddi dezavantajları vardır. Bu dezavantajlar, I-131'in uzun yarı ömründen ve parçacık saçılımından kaynaklanır ^{2, 3}. İyot-123, I- 131'in yerine kullanılabilen bir ajandır. Çünkü I-123'ün yarı ömrü daha kısadır, radyasyonu yoktur ve sintilasyon kameralarında görüntü kalitesi yüksektir. Bununla birlikte pahalı olması ve elde edilebilirliğinin zor olması dezavantajlarıdır. Ayrıca üretimi esnasında iyot-124 (I-124) ve iyot-125 (I-125) kirliliği olmakta, bu da dozu arttırarak görüntü kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir ^{3, 4}.

Tc-99m perteknetat, sadece tiroid sintigrafisi için değil aynı zamanda tiroid uptake çalışmalarında da yaygın olarak başarı ile kullanılmaktadır ^{5, 6}. I-131 iyonları ile perteknetat iyonları arasındaki yük ve hacim benzerliği tiroid bezindeki Tc-99m perteknetat uptake'ini açıklamaktadır. Tc-99m perteknetat'ın radyasyonunun bulunmaması, 6 saat gibi kısa yarı ömüre sahip olması, tiroid bezinde retansiyon süresinin kısa olması gibi bir takım avantajlarından dolayı tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesinde dünyada en yaygın olarak kullanılan radyoizotoptur. Tc-99m perteknetat kullanıldığında hastalar I- 131'e göre 10.000 kat daha düşük radyasyon dozuna maruz kalmaktadırlar ⁹. Tc-99m perteknetat'ın gama fotonunun enerjisinin 140 keV olması, bu radyoizotopun kullanımdaki gama kameralar için en uygun radyoizotop olmasını sağlamaktadır. Ucuz olması ve kolay bulunabilirliği, Tc-99m perteknetat'ın diğer iki önemli avantajıdır. Biz de çalışmamızda, tiroid bezinin sintigrafik değerlendirmesinde ve uptake çalışmasında Tc-99m perteknetat'ı kullandık.

Tc-99m perteknetat, 10-20 dk içerisinde tiroid bezi tarafından tutulmaktadır. Tiroid bezindeki Tc-99m perteknetat uptake'i düşüktür ve %0.3-3 arasında değişmektedir ^{10, 11}. Tc-99m perteknetat, birçok araştırmacı tarafından tiroid uptake çalışması için kullanılmıştır ^{10, 12}. Duck ve ark. Graves hastalığında tiroid uptake'ini Tc-99m perteknetat kullanarak ölçmüşler ve hastalığın kliniği ile uptake oranları arasında anlamlı korelasyon bulmuşlardır ¹³. Sucupira ve ark. tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesinde Tc-99m perteknetat uptake çalışmasını kullanmışlar ve uptake değerlerinin farklı tiroid hastalıkları ve hormonal düzeyler ile yakın ilişkili olduğunu göstermişlerdir ¹⁴. Ramos ve ark. normal kişilerde Tc-99m perteknetat ile tiroid uptake ölçümlerinin standardizasyonu için yaptıkları çalışmada uptake değerlerini %0.4-%1.7 olarak bulmuşlardır ⁷. Biz uptake değerlerini normal tiroid lobu grubunda %0.4-%2.8, hipoaktif nodül bulunan tiroid lobu grubunda %0.1-%1.7, hiperaktif nodül bulunan tiroid lobu grubunda %0.2-%4.6, minimal derecede diffüz tiroid lobu grubunda %0.1-%4.5, orta derecede diffüz tiroid lobu grubunda %0.1-%1.8 ve miks tiroid lobu grubunda %0.2-%4.6 olarak bulduk. Ayrıca, elde ettiğimiz bulgular, grupların hemen hemen tamamında uptake değerleri ile ağırlık arasında anlamlı bir ilişki olmadığını göstermektedir. Bu da farklı tiroid hastalıklarında tiroidin uptake ve ağırlığının birbirinden bağımsız şekilde değişebileceğini göstermektedir.

Sonuç olarak, Tc-99m perteknetat'ın düşük radyasyon düzeyi, kolay elde edilebilir ve ucuz olması gibi avantajlarından dolayı, tiroidin yapısal ve fonksiyonel değerlendirmesi amacı ile sintigrafik çalışmalarda, uptake ve ağırlık hesaplama çalışmalarında tercih edilebilecek bir radyoizotop olduğu kanaatini taşımaktayız.

1) Chapman EM. History of the discovery and early use of radioactive iodine. JAMA 1983; 15: 2042-4.

2) Cavalieri RR, McDougall IR. “In vivo” isotopic tests and imaging. In: Braverman LE, Utiger R, eds. Werner & Ingbar. The thyroid. 7th edn. Lippincott-Ranen, Philadelphia, 1996; pp. 1-372.

3) Becker D, Charkes ND, Dworkin H ve ark. Procedure guideline for thyroid scintigraphy. J Nucl Med 1996; 37: 1264-6.

4) Paras P, Hamilton DR, Evans C, Herrera NE, Lagunas Solar MC. Iodine-123 assay using a radionuclide calibrator. Int J Nuc Med Bio 1983; 10: 111-5.

5) Burke G, HalkoA, Silverstein GE, Hilligoss M. Comparative thyroid uptake studies with I-131 and Tc-99m O4. J Clin Endocrinol Metab 1972; 27: 428-32.

6) Higgins HP, Ball D, Eastham S. 20 min Tc-99m thyroid uptake: a simplified method using the gama camera. J Nucl Med 1973; 25: 1067-76.

7) Ramos CD, Zantut Wittmann DE, Etchebehere EC, Tambascia MA, Silva CA, Camargo EE. Thyroid uptake and scintigraphy using 99mTc pertechnetate: standardization in normal individuals. Sao Paulo Med J 2002; 120: 45-8.

8) Maisey MN, Natarajan TK, Hurley PJ, Wagner HN Jr. Validation of a rapid computerized method of measuring 99mTc pertechnetate uptake for routine assessment of thyroid structure and function. J Clin Endocrinol Metab 1973; 36: 317-22.

9) Sodee DB. The study of thyroid physiology utilizing intravenous sodium pertechnetate. J Nucl Med 1966; 7: 564-7.

10) Schneider PB. Simple, rapid thyroid function testing with Tc-99m pertecnetate thyroid uptake ratio and neck/thigh ratio. Am J Roentgenol 1979; 132: 249-353.

11) Selby JB, Buse MG, Gooneratne NS, Moore DO. The Anger camera and the pertechnetate ion in the routine evaluation of thyroid uptake and imaging. Clin Nucl Med 1979; 4: 233-7.

12) Schicha H, Bude L. The dependence of Tc uptake on of acquisition, ROI and background subtraction. Nuklearmedizin 1990; 29: 166-9.

13) Duck SC, Sty J. Technetium thyroid uptake ratios in pediatric Graves disease. J Pediatr 1985; 107: 905-9.

14) Sucupira MS, Camargo EE, Nickoloff EL, Alderson PO, Wagner HN Jr. The role of 99mTc pertechnetate uptake in the evaluation of thyroid function. Int J Nucl Med Biol 1983; 10: 29-33.